Het probleem in het dagelijks leven
Je krijgt op je werk negen positieve reacties en één kritische opmerking. Aan het eind van de dag denk je vooral aan die ene kritiek.
Of je hebt een fijne avond gehad, maar één ongemakkelijk moment blijft in je hoofd rondzingen. Dat ene moment kleurt ineens de hele herinnering.
Hetzelfde gebeurt bij:
- Een presentatie die goed ging, behalve één fout
- Een gesprek met veel leuke momenten en één nare opmerking
- Een vakantie met vooral mooie dagen en één tegenvaller
- Feedback waarbij het negatieve blijft hangen
- Complimenten die snel vervagen, terwijl kritiek blijft knagen
Objectief gezien waren er meer goede dan slechte momenten.
Subjectief voelt het vaak anders.
Waarom dit zo sterk voelt
Je brein is gevoeliger voor wat misgaat dan voor wat goed gaat.
Dat heeft een simpele reden. Negatieve gebeurtenissen kunnen gevaar, afwijzing of verlies betekenen. Die wil je niet missen.
Positieve gebeurtenissen zijn fijn, maar meestal minder urgent.
Daardoor:
- Valt negatieve informatie meer op
- Blijft die langer hangen
- Krijgt die meer emotionele lading
- En beïnvloedt die sterker hoe je terugkijkt
Eén nare ervaring kan genoeg zijn om een hele situatie anders te laten voelen.
Wat er in je hoofd gebeurt
Je brein werkt met een soort prioriteitenlijst.
Wat bedreigend, pijnlijk of teleurstellend is, krijgt:
- Meer aandacht
- Sterkere emotie
- Betere opslag in het geheugen
Wat prettig of normaal is, wordt sneller als vanzelfsprekend gezien.
Dat betekent niet dat positieve dingen niet tellen. Ze tellen alleen minder zwaar in hoe je ze onthoudt en hoe vaak ze spontaan terugkomen in je gedachten.
Hoe dit je kijk op situaties beïnvloedt
Deze neiging zorgt ervoor dat je:
- Fouten sterker onthoudt dan successen
- Negatieve feedback zwaarder laat wegen dan positieve
- Situaties negatiever herinnert dan ze waren
- Sneller denkt dat iets “niet goed ging”
- Meer bezig bent met wat misging dan met wat goed ging
Je beeld van jezelf, anderen en situaties kan daardoor somberder worden dan nodig is.
Het onderliggende mechanisme
In de psychologie heet dit de Negativity Bias.
Kort gezegd:
Negatieve ervaringen hebben meer invloed op je aandacht, je emoties en je geheugen dan positieve ervaringen van dezelfde sterkte.
Eén nare gebeurtenis kan dus meer impact hebben dan meerdere fijne gebeurtenissen samen.
Hoe je dit in jezelf herkent
Je merkt dit mechanisme waarschijnlijk als je:
- Langer blijft nadenken over kritiek dan over complimenten
- Een fout blijft herhalen in je hoofd
- Aan het einde van de dag vooral de lastige momenten herinnert
- Denkt dat iets slecht ging, terwijl het eigenlijk grotendeels goed ging
- Meer bezig bent met wat beter moest dan met wat goed was
Je geheugen is dan niet oneerlijk, maar wel scheef afgesteld richting het negatieve.
Een simpel denkmodel dat helpt
Stel jezelf deze vragen:
Wat ging er vandaag eigenlijk wél goed?
Zou ik deze situatie net zo onthouden als er geen negatieve moment was geweest?
Door bewust ook het positieve te benoemen, corrigeer je een deel van de natuurlijke scheefgroei van je aandacht en geheugen.
Niet om het negatieve te ontkennen, maar om het weer in verhouding te zien.
Waarom dit zo menselijk is
Deze gevoeligheid heeft ons ooit geholpen om te overleven. Gevaar en fouten moest je onthouden. Dat kon levens redden.
Maar in het dagelijks leven betekent het vaak dat:
- Kleine tegenslagen groot voelen
- Successen snel normaal worden
- Je strenger bent voor jezelf dan nodig is
Je brein is beter in waarschuwen dan in waarderen.
Verwante denkfouten
Dit mechanisme hangt vaak samen met:
- Verliesaversie: verliezen voelen zwaarder dan winsten goed voelen
- Confirmation bias: je ziet vooral wat past bij een negatief beeld
- Zelfkritiek-bias: je beoordeelt jezelf strenger dan anderen
Samen versterken ze de neiging om het negatieve meer ruimte te geven dan het positieve.
Samengevat
We onthouden negatieve ervaringen sterker dan positieve, niet omdat het negatieve objectief belangrijker is, maar omdat je brein zo is afgesteld.
En precies daar kan je denken je misleiden.