Het probleem in het dagelijks leven
Je twijfelt tussen twee opties. De ene is bekend, voorspelbaar en oké. De andere is spannend, mogelijk beter, maar ook onzeker.
Je kiest de eerste.
Niet omdat die echt de beste is, maar omdat je weet wat je krijgt.
Hetzelfde zie je bij:
- Een baan blijven doen die prima is, maar niet echt past
- Kiezen voor het bekende product in plaats van het betere alternatief
- Een plan laten zoals het is, ook al kan het beter
- Geen verandering doorvoeren omdat het “nu eenmaal zo gaat”
- Tevreden blijven met middelmatig in plaats van te mikken op beter
De veilige optie voelt comfortabel. Maar vaak ook beperkt.
Waarom veiligheid zo aantrekkelijk voelt
Veranderen betekent risico. En risico betekent de kans op verlies, fout of teleurstelling.
Je brein weegt dat zwaar.
Tussen:
- Een bekende uitkomst die oké is
- En een onzekere uitkomst die beter kan zijn
voelt de eerste rustiger.
Je verliest liever geen zekerheid dan dat je kans maakt op verbetering. Zelfs als die kans groot is.
Wat er in je hoofd gebeurt
Je brein gebruikt het huidige als referentiepunt. Wat je nu hebt, voelt als de norm.
Alles wat daarvan afwijkt, voelt als een mogelijke achteruitgang.
Daardoor:
- Lijkt verandering automatisch riskant
- Voelt behouden als verstandig
- Weegt mogelijk verlies zwaarder dan mogelijke winst
- Wordt middelmatig snel “goed genoeg”
Je kiest niet tussen slecht en goed, maar tussen zeker en onzeker. En zeker wint vaak.
Hoe dit je keuzes beïnvloedt
Deze neiging zorgt ervoor dat je:
- Kansen laat liggen die je leven echt kunnen verbeteren
- Te lang in situaties blijft die niet meer kloppen
- Innovatie en groei uitstelt
- Beslissingen neemt die vooral gericht zijn op behoud
- Comfort verwart met kwaliteit
Je optimaliseert niet voor beter, maar voor minder risico.
Het onderliggende mechanisme
In de psychologie spelen hier vooral Status Quo Bias en Risk Aversion een rol.
Kort gezegd:
We geven een voorkeur aan wat we al hebben en vermijden keuzes die de kans op verlies vergroten, zelfs als de mogelijke winst groter is.
Het huidige voelt als veilig. Afwijken voelt als gevaarlijk. Ook als dat rationeel niet klopt.
Hoe je dit in jezelf herkent
Je zit waarschijnlijk in dit patroon als je:
- Denkt “zo slecht is het toch niet” terwijl je niet echt tevreden bent
- Verandering uitstelt zonder duidelijke inhoudelijke reden
- Nieuwe opties snel als “te riskant” bestempelt
- Vaker kiest voor bekend dan voor beter
- Merkt dat je vooral bezig bent met wat je kunt verliezen
De vraag is dan niet meer: wat is de beste keuze?
Maar: wat is de veiligste keuze?
Een simpel denkmodel dat helpt
Stel jezelf deze vragen:
Als ik vandaag opnieuw moest kiezen, zou ik dit dan weer zo doen?
Wat kost het me op de lange termijn om niets te veranderen?
Door ook de prijs van stilstand mee te nemen, maak je de afweging eerlijker.
Niet alleen: wat kan ik verliezen?
Maar ook: wat loop ik mis?
Waarom dit zo menselijk is
Je brein is gebouwd om risico’s te vermijden. Dat heeft vaak geholpen om problemen te voorkomen.
Maar diezelfde instelling maakt het lastig om:
- Grote stappen te zetten
- Te kiezen voor groei
- Tijdig van koers te veranderen
Veilig voelt goed. Maar veilig is niet altijd beter.
Verwante denkfouten
Dit mechanisme hangt vaak samen met:
- Verliesaversie: verliezen voelen zwaarder dan winsten goed voelen
- Sunk cost fallacy: vasthouden aan het oude omdat je er al in hebt geïnvesteerd
- Procrastination: verandering uitstellen omdat het ongemakkelijk voelt
Samen trekken ze je richting behoud, ook als vooruitgang verstandiger zou zijn.
Samengevat
We kiezen vaak voor de veilige, middelmatige optie, niet omdat die het beste is, maar omdat onzekerheid zwaarder voelt dan mogelijke verbetering.
En precies daar kan je denken je misleiden.