Je blijft investeren in een project dat al maanden slecht loopt. Je blijft in een samenwerking die je energie kost. Je blijft geld steken in iets dat eigenlijk niet meer te redden is. Niet omdat het logisch is — maar omdat je er al te veel in hebt gestoken om nu te stoppen.
Het probleem in het dagelijks leven
Stel: je werkt al een jaar aan een project dat steeds verder uitloopt. De resultaten vallen tegen. Deadlines worden gemist. Iedereen voelt dat het eigenlijk geen zin meer heeft. Toch ga je door.
Niet omdat het plan goed is.
Maar omdat je denkt: “We hebben er al zoveel tijd en geld in gestoken.”
Hetzelfde gebeurt bij:
- Een studie waar je geen motivatie meer voor hebt
- Een abonnement dat je nooit gebruikt
- Een investering die al lang verlies maakt
- Een relatie of samenwerking die structureel niet werkt
Stoppen voelt als verspilling. Doorgaan voelt als rechtvaardiging van wat je al hebt geïnvesteerd.
En precies daar gaat je denken mis.
Waarom stoppen zo moeilijk voelt
Rationeel gezien zou je elke beslissing opnieuw moeten nemen op basis van de toekomst:
Wat levert dit vanaf nu nog op?
Wat kost het me vanaf nu nog?
Maar in de praktijk nemen we iets anders mee in onze afweging:
wat we er al in hebben gestoken.
Tijd.
Geld.
Moeite.
Energie.
Reputatie.
Die eerdere investering voelt als iets dat je moet “terugverdienen”. Alsof stoppen betekent dat alles wat je erin stopte voor niets is geweest.
Psychologisch voelt dat als verlies.
En verlies willen we koste wat kost vermijden.
Wat er in je hoofd gebeurt
Je brein maakt hier een subtiele maar belangrijke denkfout:
- Het behandelt verleden kosten alsof ze nog meetellen in de beslissing.
- Terwijl die kosten onherstelbaar zijn — ze komen niet meer terug, wat je ook doet.
Toch voelt het anders.
Doorgaan voelt als: “Misschien maak ik het nog goed.”
Stoppen voelt als: “Dan was alles voor niets.”
Dat emotionele verschil is vaak sterker dan de rationele berekening.
Hoe dit je beslissingen vertekent
Deze manier van denken zorgt ervoor dat je:
- Slechte projecten te lang blijft voortzetten
- Verliezende investeringen blijft “bijplussen”
- Vast blijft zitten in situaties die je eigenlijk zou moeten verlaten
- Eerdere keuzes probeert te rechtvaardigen in plaats van opnieuw te beoordelen
Je verschuift ongemerkt van:
“Is dit de beste keuze vanaf vandaag?”
naar:
“Hoe zorg ik dat het verleden niet voor niets was?”
En daarmee maak je beslissingen niet op basis van wat verstandig is, maar op basis van wat psychologisch het minst pijnlijk voelt.
Het onderliggende mechanisme
Wetenschappelijk wordt dit fenomeen de Sunk Cost Fallacy genoemd.
Kort gezegd:
We laten ons huidige gedrag beïnvloeden door kosten die we in het verleden al gemaakt hebben — terwijl die rationeel gezien niet meer relevant zijn.
Die “sunk costs” (verzonken kosten) zijn al weg.
Ze zouden geen enkele rol meer moeten spelen in wat je nu besluit.
Maar omdat we verlies zo sterk willen vermijden, doen ze dat wel.
Hoe je dit in jezelf herkent
Je zit waarschijnlijk in deze denkfout als je jezelf hoort denken:
- “Ik kan nu niet stoppen, want ik heb er al zoveel in gestoken.”
- “Als ik nu stop, was het allemaal voor niets.”
- “Ik moet het op z’n minst nog even proberen recht te trekken.”
- “Nog één investering, dan komt het wel goed.”
De focus ligt dan niet meer op:
Is doorgaan verstandig?
Maar op:
Hoe voorkom ik dat mijn eerdere keuze een mislukking lijkt?
Een simpel denkmodel dat helpt
Stel jezelf steeds deze ene vraag:
Als ik vandaag opnieuw zou moeten kiezen — zonder rekening te houden met het verleden — zou ik dit dan weer doen?
- Is het antwoord ja → doorgaan kan logisch zijn
- Is het antwoord nee → dan houdt alleen je verleden je nog vast
Dat verleden kun je niet veranderen.
Maar je kunt wel voorkomen dat het ook je toekomst blijft bepalen.
Waarom dit zo menselijk is
Dit is geen domheid. Dit is geen zwakte.
Het is een normaal psychologisch mechanisme dat bijna iedereen heeft.
We willen:
- Consistent zijn
- Geen fouten toegeven
- Geen verlies voelen
- Onszelf zien als “iemand die het afmaakt”
Maar precies die neiging maakt dat we soms te lang vasthouden aan het verkeerde.
Verwante denkfouten
Dit mechanisme hangt vaak samen met:
- Verliesaversie (verliezen voelen zwaarder dan winnen)
- Status quo-bias (verandering voelt riskanter dan blijven)
- Zelfrechtvaardiging (we willen onze eerdere keuzes logisch laten lijken)
Samen maken ze het nog moeilijker om op tijd los te laten.